انجام قياس توسط ائمه بوده . . . و ابن جنيد در اين مسئله تنها نبود و يونس بن عبد الرحمن و فضل بن شاذان و جماعتى از معروفين قائل به قياس [ توسط ] ائمه بودند . . . « 1 » بنابر گزارش ابو الحسن اشعرى در كتاب مقالات الاسلاميين : « روافض [ شيعيان ] در باب عصيان پيامبر دو دسته بودند . هشام بن حكم مىگفت : عصيان بر رسول خدا جايز است ، همچنانكه در اخذ فديه در جنگ بدر مرتكب شد . زيرا پيامبر با وحى تقويت مىشود و عصمتش كامل مىشود . ولى جايز نيست ائمه سهو يا اشتباه كنند . چون بر آنان وحى نمىشود . عده‌اى ديگر مىگفتند بر پيامبر و امام ، عصيان جايز نيست و آنان از اشتباه مبرا هستند . » « 2 » وى از سليمان بن جرير زيدى مذهب نقل مىكند كه عده‌اى از اماميه عصمت را براى اهل بيت ثابت نمىدانستند ، ولى دوست داشتند كه ائمه اين‌گونه باشند . « 3 »

--> ( 1 ) . همان ، ج 3 ، ص 213 - 220 . در باب قول به قياس ابن جنيد : نك : مصنفات شيخ مفيد ، جلد پنجم و جلد هفتم ، مسائل سرويه ، مسئله هشتم ، ص 75 و در باب قول به قياس فضل بن شاذان و يونس بن عبد الرحمن نك : رسائل شريف مرتضى ، ج 3 ، ص 311 ؛ صدوق ، تصحيح الاعتقاد ، ص 135 - 136 . همچنين بنگريد : مكتب در فرآيند تكامل ، ص 42 - 45 . وى در آنجا اين ديدگاه را دليل بر تكامل مكتب شيعه دانسته است . ( 2 ) . اشعرى ، مقالات الاسلاميين ، ص 48 - 49 ؛ بغدادى ، ص 42 . ( 3 ) . اشعرى ، همان ، ص 64 با مراجعه به رجال‌كشى ، دو طيفى كه سليمان بن جرير بيان كرده است ديده مىشوند ، ولى مىتوان نگاه غالب راويان بر عصمت ائمه را يافت . قبل از ورود به بحث و ارائه ديدگاه‌ها ذكر چند نكته ضرورى است . يكم : اگرچه يونس بن عبد الرحمن ، فضل بن شاذان و ابن جنيد قائل به جواز انجام قياس توسط ائمه بوده‌اند و از يونس بن عبد الرحمن رسيده كه هنگامى كه شنيد امام رضا عليه السّلام ولايتعهدى را پذيرفته است ، گفت : « ان دخل فى هذا الامر طائعا او مكرها فهو طاغوت » يا « انقضت النبوة من لدن آدم » . ( رجال‌كشى ، ص 493 و 496 ، شماره‌هاى 943 و 944 و 953 ) ولى نقل مطلبى از فرق الشيعة نوبختى ، تعجب افرادى همچون بحر العلوم را از بين خواهد برد . مؤلف المقالات و الفرق در اين زمينه مىنويسد : « بعضى از اصحاب امام جواد عليه السّلام قائل بودند كه امام مىتواند در احكام قياس كند . يونس بن عبد الرحمن قائل بود كه پيامبر خدا از امور كلى ، استنباط احكام مىكرد . اين عده قائل بودند كه اين مسئله براى امام جايز است . زيرا امام معصوم از خطا و گمراهى مبرا است . پس جايز نيست كه در قياس خود خطا كند . » ( سعد بن عبد الله اشعرى ، قمى ، ص 97 - 98 ؛ نوبختى ، ص 90 ، -